Diammonium Phosphate China Export Suspension คือประเด็นที่ผู้ซื้อฟอสเฟตในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ต้องจับตาอย่างใกล้ชิด เพราะจีนยังคงมาตรการระงับการส่งออกปุ๋ยฟอสเฟตต่อเนื่อง แม้จะเกิดสถานการณ์สงครามในตะวันออกกลางที่หลายฝ่ายคาดว่าจะกระทบซัพพลายพลังงานและปุ๋ยทั่วโลก ตามรายงานของ S&P Global แหล่งข่าวในอุตสาหกรรมระบุว่าจีนจะไม่ผ่อนคลายมาตรการนี้ในระยะอันใกล้ ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อห่วงโซ่วัตถุดิบฟอสเฟตทั้งกลุ่ม DAP (Diammonium Phosphate), MAP (Monoammonium Phosphate), DCP (Dicalcium Phosphate), MCP (Monocalcium Phosphate), TCP (Tricalcium Phosphate) และ STPP (Sodium Tripolyphosphate) ที่ใช้ทั้งในอุตสาหกรรมปุ๋ยและวัตถุดิบเกรดอาหาร/อาหารสัตว์ทั่วภูมิภาค
เหตุใดจีนจึงยังคงระงับการส่งออกฟอสเฟต แม้เกิดสงครามตะวันออกกลาง
ตั้งแต่ปี 2021 จีนใช้กลไก 'window guidance' ควบคุมการส่งออกปุ๋ยฟอสเฟตแบบไม่เป็นทางการ ผ่านการตรวจสอบศุลกากรที่เข้มงวดขึ้นและโควตาภายในที่รัฐบาลกำหนดเป็นระยะ เป้าหมายหลักคือรักษาปริมาณปุ๋ยในประเทศให้เพียงพอสำหรับฤดูเพาะปลูกภายในของจีนเอง ซึ่งเป็นนโยบายความมั่นคงทางอาหารระดับชาติที่มีมาก่อนสงครามตะวันออกกลางนานแล้ว
บางฝ่ายในตลาดคาดว่าความไม่แน่นอนด้านพลังงานและกำมะถัน (sulfur เป็นวัตถุดิบสำคัญของกรดฟอสฟอริก) จากสงครามตะวันออกกลาง อาจเป็นแรงจูงใจให้จีนผ่อนคลายการส่งออกเพื่อรับประโยชน์จากราคาที่สูงขึ้น แต่ตามแหล่งข่าวที่ S&P Global อ้างอิง จีนยังให้น้ำหนักกับเสถียรภาพราคาปุ๋ยในประเทศมากกว่าโอกาสทำกำไรจากการส่งออกระยะสั้น ทำให้มาตรการระงับส่งออกยังคงอยู่โดยไม่มีสัญญาณเปลี่ยนแปลงชัดเจน
Diammonium Phosphate China Export Suspension ส่งผลอย่างไรต่อผู้ซื้อในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แบ่งตามกลุ่มอุตสาหกรรม
- ผู้ผลิตปุ๋ยและผู้จัดจำหน่ายเกษตร: DAP และ MAP เป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบตรงที่สุด เพราะจีนเป็นหนึ่งในผู้ส่งออกรายใหญ่ของโลก การที่ซัพพลายจากจีนหายไปต่อเนื่อง ผลักดันให้ผู้ซื้อต้องหันไปพึ่งโมร็อกโก รัสเซีย และซาอุดีอาระเบียมากขึ้น ซึ่งมีต้นทุนโลจิสติกส์และคิวเรือที่ต่างออกไป
- ผู้ผลิตอาหารสัตว์: DCP และ MCP เกรดฟีดใช้เป็นแหล่งฟอสฟอรัสและแคลเซียมในสูตรอาหารสัตว์ แม้ไม่ได้ผูกกับการส่งออกจีนโดยตรงเท่า DAP/MAP แต่ต้นทุนวัตถุดิบต้นน้ำ (phosphate rock, กรดฟอสฟอริก) ที่ตึงตัวขึ้นทั่วโลก ย่อมส่งผ่านมาถึงราคาต่อรองและคิวการผลิตของซัพพลายเออร์เกรดฟีดเช่นกัน
- ผู้ผลิตอาหารและเครื่องดื่ม: TCP (สารป้องกันการจับตัวเป็นก้อน) และ STPP (ใช้ในผลิตภัณฑ์เนื้อสัตว์แปรรูป อาหารทะเลแช่แข็ง) มาจากกระบวนการฟอสฟอริกแอซิดบริสุทธิ์ (purified wet-process) ที่แยกสายการผลิตจากปุ๋ยเคมีเกษตร แต่ยังใช้ฟอสเฟตร็อกและกำลังการผลิตกรดฟอสฟอริกร่วมกัน หากตลาดปุ๋ยแย่งใช้กำลังการผลิตต้นน้ำมากขึ้น เกรดอาหารก็มีความเสี่ยงด้าน lead time ยาวขึ้นตามไปด้วย
- ผู้ผลิตอิเล็กทรอนิกส์/สารเคมีเกรดพิเศษ: แม้ไม่ใช่กลุ่มที่ใช้ DAP/MAP โดยตรง แต่กรดฟอสฟอริกเกรดสูงที่ใช้ในกระบวนการผลิตบางประเภทมีจุดร่วมทางวัตถุดิบต้นน้ำเดียวกัน จึงควรติดตามสถานการณ์นี้เป็นข้อมูลประกอบการวางแผนซัพพลายระยะกลาง
Diammonium Phosphate เทียบกับฟอสเฟตเกรดอื่นในพอร์ต: ความเสี่ยงจากมาตรการจีนต่างกันอย่างไร
| ผลิตภัณฑ์ | การใช้งานหลัก | ระดับพึ่งพาซัพพลายจีน | แหล่งทางเลือก | ความเสี่ยงจากมาตรการนี้ |
|---|---|---|---|---|
| Diammonium Phosphate (DAP) | ปุ๋ยเกษตร | สูง | โมร็อกโก, รัสเซีย, ซาอุดีอาระเบีย | สูง |
| Monoammonium Phosphate (MAP) | ปุ๋ยเกษตร | สูง | โมร็อกโก, รัสเซีย, สหรัฐฯ | สูง |
| Dicalcium Phosphate (DCP) | อาหารสัตว์ | ปานกลาง | เวียดนาม, อินเดีย, ยุโรป | ปานกลาง |
| Monocalcium Phosphate (MCP) | อาหารสัตว์ | ปานกลาง | เวียดนาม, ยุโรป | ปานกลาง |
| Tricalcium Phosphate (TCP) | สารป้องกันจับตัวเป็นก้อนในอาหาร | ปานกลาง-ต่ำ | สหรัฐฯ, ยุโรป | ต่ำ-ปานกลาง |
| Sodium Tripolyphosphate (STPP) | อาหารแปรรูป, ผงซักฟอก | ปานกลาง | อินเดีย, ยุโรป | ปานกลาง |
เช็คลิสต์ติดตามสถานการณ์และแนวทางรับมือสำหรับทีมจัดซื้อ
- ติดตามประกาศศุลกากรและกระทรวงพาณิชย์จีนรายเดือน เพื่อดูสัญญาณเปลี่ยนแปลงโควตาส่งออก
- ตรวจสอบราคาที่รายงานโดยสำนักข่าวอุตสาหกรรม (เช่น S&P Global, Argus, Fertilizer Week) เพื่อประเมินทิศทางตลาด ไม่ใช้ตัวเลขราคาของซัพพลายเออร์รายใดรายหนึ่งเป็นตัวชี้วัดเดียว
- ทบทวนสัดส่วน buffer stock และรอบเวลาสั่งซื้อ (lead time) สำหรับ DAP/MAP/DCP/MCP/TCP/STPP ที่ใช้ในสูตรของตนเอง
- กระจายแหล่งซัพพลายมากกว่าหนึ่งประเทศต้นทาง เพื่อลดการพึ่งพาเส้นทางเดียว
- ประเมินความพร้อมของ ISO-tank และช่องทางขนส่งแบบ IBC drum สำหรับกรดฟอสฟอริกและอนุพันธ์ ในกรณีที่ตู้คอนเทนเนอร์ตึงตัว
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมจีนไม่ผ่อนคลายการระงับส่งออกฟอสเฟต แม้ราคาพลังงานและปุ๋ยโลกผันผวนจากสงครามตะวันออกกลาง?
เพราะเป้าหมายหลักของมาตรการนี้คือความมั่นคงทางปุ๋ยภายในประเทศจีนเอง ไม่ใช่การตอบสนองต่อราคาตลาดโลกระยะสั้น ตามแหล่งข่าวที่ S&P Global อ้างอิง รัฐบาลจีนให้น้ำหนักกับเสถียรภาพราคาปุ๋ยในประเทศมากกว่าโอกาสส่งออกทำกำไร
ตอนนี้ Diammonium Phosphate ขาดแคลนในตลาดโลกหรือไม่?
ยังไม่ใช่สถานการณ์ขาดแคลนแบบเฉียบพลัน แต่ซัพพลายตึงตัวขึ้นและ lead time จากแหล่งทางเลือกยาวขึ้น ผู้ซื้อจึงควรวางแผนล่วงหน้ามากกว่าปกติ แทนที่จะรอสั่งซื้อแบบ spot ระยะสั้น
ผู้ผลิตในไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ควรทำอย่างไรกับสถานการณ์นี้?
ควรทบทวนสัดส่วนสต๊อกสำรอง กระจายแหล่งซัพพลายเออร์ และพิจารณาโปรแกรมบริหารสต๊อกร่วมกับซัพพลายเออร์ (VMI) เพื่อลดความเสี่ยงจากความผันผวนของนโยบายส่งออกจีนที่อาจยืดเยื้อต่อไป
How DIC supports this
DIC ติดตามสถานการณ์ซัพพลายฟอสเฟตกลุ่ม DAP, MAP, DCP, MCP, TCP และ STPP อย่างต่อเนื่อง โดยทำงานร่วมกับซัพพลายเออร์จากหลายแหล่งต้นทางเพื่อลดการพึ่งพาเส้นทางเดียว ทีมของเรามีโปรแกรม VMI (Vendor Managed Inventory) และคลังสินค้าแยกส่วนสำหรับเกรดที่ต้องการควบคุมคุณภาพสูง รวมถึงช่องทางขนส่งแบบ IBC drum ที่ช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นเมื่อ ISO-tank ตึงตัว หากต้องการปรึกษาเรื่องการวางแผนซัพพลายฟอสเฟตสำหรับปีนี้ ทีมงาน DIC ยินดีพูดคุยเพื่อประเมินความเสี่ยงร่วมกันครับ
