จีนเริ่มจำกัดการส่งออกวัตถุดิบปุ๋ยกลุ่ม Diammonium Phosphate MAP Urea ตามรายงานของ Reuters ซึ่งซ้ำเติมภาวะซัพพลายโลกที่ตึงตัวอยู่แล้วนับตั้งแต่สงครามรัสเซีย-ยูเครน ผลที่ตามมาคือผู้ผลิตในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่พึ่งพาวัตถุดิบฟอสเฟตและไนโตรเจนจากจีนต้องเผชิญ lead time ที่ยาวขึ้นและตัวเลือกแหล่งจัดหาที่แคบลง โดยเฉพาะในช่วงก่อนฤดูเพาะปลูกของจีนเองซึ่งมักเป็นช่วงที่รัฐบาลจีนจำกัดการส่งออกเพื่อสำรองไว้ใช้ในประเทศก่อน
ทำไมจีนถึงจำกัดส่งออก Diammonium Phosphate MAP Urea
จีนเป็นทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภคปุ๋ยฟอสเฟตและไนโตรเจนรายใหญ่ที่สุดของโลก นโยบายจำกัดส่งออกที่จีนใช้ซ้ำหลายรอบตั้งแต่ปี 2021 มีเหตุผลหลักสามข้อ:
- ความมั่นคงทางอาหารในประเทศ — รัฐบาลจีนให้ความสำคัญกับการมีปุ๋ยเพียงพอสำหรับเกษตรกรในประเทศก่อนฤดูเพาะปลูกฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วง
- ต้นทุนวัตถุดิบต้นน้ำ — กำมะถัน (sulfur) และแอมโมเนียซึ่งเป็นวัตถุดิบตั้งต้นของ DAP/MAP ผันผวนตามราคาพลังงาน ทำให้จีนต้องการรักษาสมดุลอุปทานในประเทศ
- กลไกโควตาส่งออก (export quota / inspection window) — ศุลกากรจีนมักเปิด-ปิดหน้าต่างการตรวจสอบสินค้าส่งออกเป็นช่วง ๆ ซึ่งทำหน้าที่เหมือนการจำกัดปริมาณโดยพฤตินัย แม้ไม่มีการประกาศแบนอย่างเป็นทางการ
ซ้อนทับด้วยสงครามรัสเซีย-ยูเครนที่ทำให้ปุ๋ยโพแทชและไนโตรเจนจากรัสเซีย-เบลารุสเข้าถึงตลาดโลกได้ยากขึ้นตั้งแต่ปี 2022 ผลคือฐานซัพพลายที่แคบลงสองชั้น: ทั้งจากฝั่งรัสเซียและฝั่งจีน
ผลกระทบต่อผู้ผลิตในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แยกตามกลุ่มผู้ซื้อ
ผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่แค่ภาคเกษตรกรรมโดยตรง แต่กระจายไปยังหลายอุตสาหกรรมที่ใช้ Diammonium Phosphate MAP Urea และวัตถุดิบใกล้เคียงเป็นส่วนประกอบ:
- ผู้ผลิตปุ๋ยผสมและอาหารพืช (compound fertilizer blenders) — ได้รับผลกระทบตรงที่สุด ต้องปรับสูตร N-P-K ตามวัตถุดิบที่หาได้ หรือหาแหล่งทดแทนจากโมร็อกโก ซาอุดีอาระเบีย หรือรัสเซีย
- ผู้ผลิตอาหารสัตว์และสัตว์เลี้ยง (feed & pet nutrition) — ใช้ Dicalcium Phosphate และ Monocalcium Phosphate เป็นแหล่งฟอสฟอรัส-แคลเซียมในสูตรอาหารสัตว์ หากซัพพลายฝั่ง DAP/MAP ตึงตัว โรงงานผลิต DCP/MCP บางแห่งในจีนอาจปรับสัดส่วนกำลังผลิตไปยังตลาดในประเทศก่อน ทำให้ของส่งออกลดลงตามไปด้วย
- ผู้ใช้ Urea ในอุตสาหกรรม — เช่น การผลิตเรซินเมลามีน สารละลาย DEF (Diesel Exhaust Fluid) หรือใช้เป็นสารปรับ pH/บัฟเฟอร์ในกระบวนการบำบัดน้ำ กลุ่มนี้มักถูกมองข้ามในการวิเคราะห์ปุ๋ย แต่แข่งขันแย่งซัพพลาย urea เกรดเดียวกันกับภาคเกษตร
ตารางเปรียบเทียบความเสี่ยงซัพพลายรายวัตถุดิบ
| วัตถุดิบ | สัดส่วนพึ่งพาจีน (โดยทั่วไป) | แหล่งทดแทนหลัก | ผลต่อ lead time |
|---|---|---|---|
| Diammonium Phosphate (DAP) | สูง | โมร็อกโก, ซาอุดีอาระเบีย, รัสเซีย | เพิ่มขึ้นชัดเจนในช่วงโควตาปิด |
| Monoammonium Phosphate (MAP) | สูง | โมร็อกโก, สหรัฐฯ | เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะเกรดละเอียดพิเศษ |
| Urea | ปานกลาง-สูง (ขึ้นกับช่วงเวลา) | ตะวันออกกลาง, อินโดนีเซีย, มาเลเซีย | ผันผวนตามฤดูกาลจีน |
| Dicalcium Phosphate (DCP) | ปานกลาง | ยุโรป, อินเดีย | ผลกระทบทางอ้อมผ่านต้นทุนฟอสเฟตหิน |
| Monocalcium Phosphate (MCP) | ปานกลาง | ยุโรป, สหรัฐฯ | ผลกระทบทางอ้อม เกรดอาหารสัตว์มักมีซัพพลายจำกัดกว่าเกรดปุ๋ย |
เช็กลิสต์ติดตามสถานการณ์และวางแผนซัพพลาย
- ติดตามประกาศ MOFCOM และศุลกากรจีนเรื่องหน้าต่างตรวจสอบสินค้าส่งออกปุ๋ย (export inspection window) ซึ่งมักเปิด-ปิดตามฤดูกาล
- ติดตามดัชนีราคาปุ๋ยจากแหล่งข่าวอุตสาหกรรม เช่น Argus, CRU หรือ Fertecon เพื่อประเมินทิศทางราคาก่อนวางแผนสั่งซื้อ (ไม่ใช่ราคาจาก DIC)
- ประเมินสัดส่วนวัตถุดิบที่มาจากจีนในพอร์ตการจัดซื้อของบริษัท และเริ่มขึ้นทะเบียนซัพพลายเออร์ทางเลือกล่วงหน้า ไม่ใช่รอให้ของขาดก่อน
- พิจารณาปรับรอบการสต๊อก (safety stock) สำหรับวัตถุดิบที่พึ่งพาจีนสูง โดยเฉพาะช่วงก่อนฤดูเพาะปลูกของจีน (ก.พ.-มี.ค. และ ส.ค.-ก.ย.)
- สำหรับผู้ผลิตอาหารสัตว์ ตรวจสอบเกรด DCP/MCP ที่ใช้อยู่ว่ามีแหล่งผลิตทางเลือกนอกจีนหรือไม่ เผื่อกรณีซัพพลายเกรดอาหารสัตว์ตึงตัวตามไปด้วย
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการจำกัดส่งออก Diammonium Phosphate MAP Urea
จีนจำกัดส่งออกปุ๋ยครั้งนี้จะนานแค่ไหน
ยังไม่มีกรอบเวลาสิ้นสุดที่ชัดเจนจากรายงานของ Reuters มาตรการลักษณะนี้ในอดีตมักผูกกับฤดูกาลเพาะปลูกในประเทศจีนเอง จึงควรติดตามประกาศทางการอย่างต่อเนื่องแทนการคาดเดาระยะเวลา
ผู้ผลิตในไทยและเวียดนามควรตอบสนองอย่างไร
แนวทางที่ realistic คือกระจายแหล่งจัดหาให้มีมากกว่าหนึ่งประเทศต้นทาง และทบทวนระดับสต๊อกสำรองให้สอดคล้องกับความเสี่ยงของวัตถุดิบแต่ละตัว ไม่ใช่การเร่งซื้อสะสมแบบไม่มีแผน
วัตถุดิบจากแหล่งอื่นที่ไม่ใช่จีนมีคุณภาพเทียบเท่าหรือไม่
โดยทั่วไป DAP/MAP จากโมร็อกโกและตะวันออกกลาง รวมถึง Urea จากอินโดนีเซียและมาเลเซีย ผลิตตามมาตรฐานอุตสาหกรรมเดียวกัน ความแตกต่างหลักมักอยู่ที่ spec ความละเอียด (mesh size) และปริมาณสิ่งเจือปน ซึ่งควรตรวจสอบ spec sheet ของแต่ละ lot ก่อนสั่งซื้อเสมอ
How DIC supports this
ทีมงาน DIC ติดตามสถานการณ์ซัพพลายวัตถุดิบกลุ่มฟอสเฟตและไนโตรเจนจากหลายแหล่งต้นทางอย่างต่อเนื่อง ไม่ผูกกับแหล่งจัดหาเดียว และใช้โครงสร้าง VMI (Vendor Managed Inventory) เพื่อช่วยลูกค้าบริหารระดับสต๊อกให้สอดคล้องกับความเสี่ยงของแต่ละวัตถุดิบ สำหรับ Dicalcium Phosphate และ Monocalcium Phosphate เกรดอาหารสัตว์ DIC จัดเก็บในคลังที่แยกส่วนเพื่อรักษาคุณภาพ ส่วนช่องทางโลจิสติกส์แบบ IBC drum ช่วยให้การนำเข้าล็อตเล็กมีความยืดหยุ่นกว่าการพึ่งพา ISO-tank เพียงอย่างเดียว หากต้องการปรึกษาเรื่องความมั่นคงของซัพพลาย Diammonium Phosphate, MAP, Urea หรือฟอสเฟตเกรดอาหารสัตว์ในสถานการณ์นี้ ทีมงาน DIC ยินดีพูดคุยผ่านฟอร์มติดต่อของเรา
