Phosphate ore supply ของโลกกำลังเข้าสู่จุดตึงตัวที่สุดในรอบเกือบ 3 ปี หลังจีนซึ่งเป็นทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภคฟอสเฟตออร์รายใหญ่ที่สุดของโลก มีปริมาณนำเข้าออร์ฟอสเฟตในเดือนกรกฎาคม 2569 ลดลงถึง 87% เมื่อเทียบปีก่อนหน้า สู่ระดับต่ำสุดในรอบเกือบ 3 ปี ขณะที่การส่งออกออร์ฟอสเฟตของจีนลดลงเหลือศูนย์ ตามรายงานของ Shanghai Metals Market สถานการณ์นี้ส่งผลโดยตรงต่อวัตถุดิบต้นน้ำของสารประกอบฟอสเฟตที่ผู้ผลิตในอาเซียนใช้ทุกวัน ตั้งแต่ DAP, MAP, DCP, TCP, MCP ไปจนถึง STPP
เกิดอะไรขึ้นกับ Phosphate Ore Supply ของจีน
ฟอสเฟตออร์ (phosphate rock) คือวัตถุดิบต้นทางของห่วงโซ่ฟอสเฟตทั้งหมด ตั้งแต่ปุ๋ยเคมีไปจนถึงสารเติมแต่งอาหารและสารเคมีอุตสาหกรรม จีนถือครองปริมาณสำรองฟอสเฟตออร์มากเป็นอันดับต้นๆ ของโลก และในช่วงหลายปีที่ผ่านมาก็เป็นทั้งผู้นำเข้า (เพื่อผสมกับแร่ในประเทศที่คุณภาพลดลง) และผู้ส่งออกในบางช่วง ตัวเลขที่ Shanghai Metals Market รายงานคือการนำเข้าที่หดตัวรุนแรงถึง 87% YoY ในเดือนกรกฎาคม พร้อมกับการส่งออกที่หายไปโดยสิ้นเชิง ซึ่งบ่งชี้ว่าฟอสเฟตออร์เกรดดีในตลาดโลกกำลังถูกจีนดูดซับไว้ใช้ในประเทศเป็นหลัก ไม่ปล่อยออกสู่ตลาดต่างประเทศ
ทำไมการนำเข้าออร์ฟอสเฟตของจีนถึงร่วงแรง
สาเหตุที่มักถูกพูดถึงในอุตสาหกรรมมีอยู่หลายชั้น: (1) นโยบายควบคุมการส่งออกแร่ยุทธศาสตร์ของจีนที่เข้มงวดขึ้นต่อเนื่อง เพื่อสำรองวัตถุดิบไว้ป้อนอุตสาหกรรมปุ๋ยและแบตเตอรี่ลิเธียมเหล็กฟอสเฟต (LFP) ในประเทศ (2) มาตรการด้านสิ่งแวดล้อมที่จำกัดการทำเหมืองบางพื้นที่ (3) ความต้องการภายในประเทศที่สูงขึ้นจากภาคเกษตรและภาคพลังงานสะอาด ทำให้ส่วนเกินที่เคยส่งออกลดลง เมื่อทั้งนำเข้าลดและส่งออกเป็นศูนย์พร้อมกัน แปลว่าตลาดโลกนอกจีนต้องพึ่งพาแหล่งผลิตฟอสเฟตออร์และอนุพันธ์จากประเทศอื่น เช่น โมร็อกโก เวียดนาม หรือผู้ผลิตอนุพันธ์ฟอสเฟตสำเร็จรูปโดยตรงมากขึ้น
ผลกระทบต่อผู้ผลิตในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แยกตามกลุ่ม
- อาหารและเครื่องดื่ม: ผู้ผลิตที่ใช้ STPP, MCP หรือ DCP เป็นสารปรับสภาพเนื้อสัมผัส สารกักเก็บน้ำ หรือแหล่งแคลเซียม-ฟอสฟอรัสในอาหารเสริม อาจเผชิญ lead time ที่ยืดออกจากซัพพลายเออร์ต้นทาง
- อาหารสัตว์และสัตว์เลี้ยง: DCP และ MCP เป็นแหล่งฟอสฟอรัสหลักในสูตรอาหารสัตว์ ความตึงตัวของฟอสเฟตออร์กระทบต้นทุนวัตถุดิบทั้งซัพพลายเชน
- เครื่องสำอางและผลิตภัณฑ์ดูแลส่วนบุคคล: สารประกอบฟอสเฟตบางชนิดใช้เป็น buffering agent หรือ chelating agent ในสูตรที่ต้องควบคุม pH
- อุตสาหกรรมทำความสะอาดและ water treatment: STPP เป็นส่วนประกอบหลักในผงซักฟอกและสารป้องกันตะกรัน ความตึงตัวของออร์ฟอสเฟตกระทบต้นทุนการผลิตโดยตรง
ตารางเปรียบเทียบการพึ่งพา Phosphate Ore Supply ของอนุพันธ์ฟอสเฟตแต่ละชนิด
| สารประกอบ | การใช้งานหลัก | ความเสี่ยงต่อ phosphate ore supply |
|---|---|---|
| Diammonium Phosphate (DAP) | ปุ๋ยเคมี, แหล่งไนโตรเจน-ฟอสฟอรัส | สูง — ผลิตจากออร์ฟอสเฟตโดยตรง |
| Monoammonium Phosphate (MAP) | ปุ๋ยเคมี, สารหน่วงไฟบางประเภท | สูง |
| Dicalcium Phosphate (DCP) | อาหารสัตว์, สารเสริมแคลเซียม | สูง-ปานกลาง |
| Tricalcium Phosphate (TCP) | สารป้องกันการจับตัวเป็นก้อนในอาหาร, สารเสริมอาหาร | ปานกลาง |
| Monocalcium Phosphate (MCP) | สารฟูในเบเกอรี่, อาหารสัตว์ | ปานกลาง |
| Sodium Tripolyphosphate (STPP) | ผงซักฟอก, สารกักเก็บน้ำในอาหารทะเลแช่แข็ง | ปานกลาง (ผ่านการแปรรูปหลายขั้น) |
แนวทางติดตามและวางแผนสต็อกในภาวะ Phosphate Ore Supply ตึงตัว
- ติดตามรายงานการนำเข้า-ส่งออกออร์ฟอสเฟตของจีนรายเดือนจากแหล่งข่าวอุตสาหกรรม เช่น Shanghai Metals Market เพื่อดูแนวโน้มต่อเนื่อง ไม่ใช่ตัวเลขเดือนเดียว
- สอบถามซัพพลายเออร์ถึงแหล่งวัตถุดิบต้นทาง (origin) ของอนุพันธ์ฟอสเฟตที่ใช้อยู่ ว่าพึ่งพาออร์จากจีนโดยตรงหรือมีแหล่งอื่นรองรับ
- ทบทวนระดับสต็อกปลอดภัย (safety stock) ของ DAP/MAP/DCP/TCP/MCP/STPP ในช่วง 2-3 ไตรมาสข้างหน้า โดยเฉพาะสูตรที่ไม่มีทางเลือกวัตถุดิบทดแทน
- พิจารณากระจายแหล่งจัดหาไปยังผู้ผลิตอนุพันธ์ฟอสเฟตนอกจีน เพื่อลด single-source risk
คำถามที่พบบ่อย
Phosphate ore supply ที่ตึงตัวจะทำให้ DAP/MAP ขาดตลาดหรือไม่
ยังเร็วเกินไปที่จะสรุปว่าจะเกิดการขาดแคลนเป็นวงกว้าง แต่ตัวเลขนำเข้าที่ร่วง 87% พร้อมส่งออกที่เป็นศูนย์ เป็นสัญญาณเตือนต้นทางที่ผู้ผลิตอนุพันธ์ฟอสเฟตควรจับตา โดยเฉพาะผู้ที่พึ่งพาซัพพลายเออร์จีนเป็นแหล่งหลัก
ผู้ผลิตในไทยควรเริ่มวางแผนอย่างไรตอนนี้
เริ่มจากการสอบถามซัพพลายเออร์ปัจจุบันถึงแหล่งวัตถุดิบต้นทางและ lead time ที่แท้จริง พร้อมประเมินว่าสูตรที่ใช้อยู่มีทางเลือกเกรดหรือแหล่งผลิตอื่นรองรับหรือไม่
STPP ได้รับผลกระทบมากเท่า DAP หรือไม่
STPP ผ่านกระบวนการแปรรูปหลายขั้นกว่าฟอสเฟตปุ๋ยอย่าง DAP/MAP จึงมีความเสี่ยงทางอ้อมมากกว่าโดยตรง แต่ต้นทุนวัตถุดิบต้นทางที่สูงขึ้นย่อมส่งผ่านมาที่ราคาการผลิตในที่สุด
How DIC supports this
ดีไอซีดูแลอนุพันธ์ฟอสเฟตทั้งกลุ่ม — Diammonium Phosphate, Monoammonium Phosphate, Dicalcium Phosphate, Tricalcium Phosphate, Sodium Tripolyphosphate และ Monocalcium Phosphate — ผ่านโปรแกรม VMI ที่ช่วยผู้ผลิตวางแผนสต็อกล่วงหน้าในช่วงที่ต้นทางผันผวน และคลังสินค้าเกรดเภสัชกรรมที่แยกโซนจัดเก็บชัดเจน ทำให้มั่นใจได้ในคุณภาพของแต่ละล็อต หากต้องการปรึกษาเรื่องการวางแผนซัพพลายฟอสเฟตในช่วงนี้ ทีมงาน DIC ยินดีให้ข้อมูลเพิ่มเติมครับ
